Post po raz pierwszy pojawił się w serwisie doklasy.pl

Dawne plany miast

Dzieje miast stanowią ważny element przeszłości. Nie dziwi więc, że zagadnienia z nimi związane pojawiają się dość często na lekcjach naszego przedmiotu. Częściej jednak skupiamy się na tym, co się w miastach działo, mniej miejsca zaś poświęcamy temu, jak miasta wyglądały. Właściwie o wyglądzie miast w przeszłości dokładniej mówimy jedynie przy lokacjach i mieście przemysłowym powstałym w wyniku zmian spowodowanych rewolucją przemysłową.

Dzisiaj chciałbym więc zaprezentować stronę zawierającą ilustracje przedstawiające miasta z epoki nowożytnej. Zawarte na niej ilustracje można wykorzystać zarówno do pokazania miast średniowiecznych i nowożytnych, jak i starszych, późnoantycznych. 

Na stronie historic-cities.huji.ac.il znaleźć można kilkaset planów miast pochodzących z różnych źródeł powstałych między XV-XVIII wiekiem. Wiele z nich to wyjątkowo efektowne panoramy miast nowożytnych.  Dzięki wyszukiwarce możliwe jest przeglądanie zamieszczonych na stronie materiałów zarówno  ze względu na czas powstania planu (można więc wyszukać tylko najstarsze plany), lokalizację miasta (a więc według regionów świata), jak i alfabetycznie. Spośród polskich miejscowości znajdziemy tam przedstawienia Gdańska, Krakowa, Lublina, Nysy, Poznania, Świebodzina, Szczecina, Warszawy, Wrocławia oraz Zamościa. 

Omawiana strona internetowa powstała w wyniku projektu Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie i Żydowskiej Biblioteki Narodowej. Po przejrzeniu jej zasobów chciałbym zwrócić uwagę na cztery miasta, których plany mogą być przydatne w czasie lekcji.

Pierwszym z nich jest Petersburg. W zbiorze dostępnych jest kilka planów tego miasta. Można je wykorzystać na dwa sposoby. Po pierwsze dając w trakcie omawiania reform Piotra I uczniom zadanie opracowania tego, jak zwiększało się terytorialnie miasto założone przez Piotra I. Praca taka szczególnie nadaje się dla uczniów interesujących się dawnymi mapami. Drugi sposób jest łatwiejszy i sprowadza się do wykorzystania na lekcji opracowanych już planów pokazujących zmianę terytorium Petersburga od jego założenia do połowy XIX wieku.

Mapy dobrze pokazują, na jakich terenach powstało miasto. Można więc połączyć je z często pojawiającymi się na lekcjach dotyczących reform w Piotra I źródłami opisującymi prace budowlane towarzyszące założeniu Petersburga.

Drugim planem, na który chciałbym zwrócić uwagę jest plan śląskiego Świebodzina. Przedstawienie pochodzi z 1598 roku, ale widać na nim bardzo dobrze cechy średniowiecznego miasta lokacyjnego. Korzystając z tego planu bardzo dobrze można pokazać więc jak zmiany spowodowane przełomem lokacyjnym trwały niezmienione przez stulecia.

Trzeci z planów, które można wykorzystać na zajęciach to mapa Konstantynopola z 1572 roku. W tym przypadku koniecznie jednak trzeba skorzystać z pliku w wysokiej rozdzielczości. Tylko na nim bowiem dostrzec można szczegóły, które mogą zostać przez nas wykorzystane zarówno w czasie zajęć z Bizancjum (widoczne pozostałości architektury rzymskiej, częściowo zrujnowane), miast średniowiecznych (widocznie inny sposób uporządkowania przestrzeni miejskiej niż w przypadku miast lokacyjnych) czy przełomu średniowiecza i nowożytności (Hagia Sofia po przebudowie na meczet).

Plan ten może też stać się podstawą do szukania różnych warstw zabudowy miasta, które dostrzec można w obrębie kolejnych umocnień miasta widocznych na przedstawieniu.

Natomiast ostatni z Planów to plan Rzymu, także z 1572 roku. Podobnie jak w przypadku Konstantynopola konieczne jest korzystanie z pliku w wysokiej jakości umożliwiającego zbliżenia. Dostrzec wówczas można, że miasto w XVI wieku nie wykraczało poza obręb murów i na jego terenie było wiele pustych placów. Dodatkowo wiele z antycznych budowli znajdowało się w ruinach. Uwaga ta dotyczy nie tylko będącego w czasie powolnej rozbiórki Koloseum, ale także licznych teatrów a przede wszystkim akweduktów. W wypadku Rzymu jeszcze lepiej niż w przypadku Konstantynopola widać pochodzące z różnych epok umocnienia. Dostrzec więc można zarówno mury antyczne, jak i średniowieczne, a także umocnienia z epoki nowożytnej. Wszystko to sprawia, że plan ten może być analizowany zarówno w czasie lekcji o starożytnym Rzymie, jak i średniowiecznych i nowożytnych miastach. Ja na przykład korzystałem z niego na lekcji o reformacji wspominając o pielgrzymce lutra do Wiecznego Miasta, kiedy chciałem pokazać Rzym, jako miasto mające czasy świetności za sobą i ważne jedynie ze względu na rezydowanie w nim papieża.

Podobne (chyba)