Post po raz pierwszy pojawił się w serwisie doklasy.pl

Indianie i Europejczycy w „Z archiwum D”

Pisałem niedawno o pomyśle na fragment lekcji poświęconej odkryciom geograficznym. Dziś w ramach Archiwum D propozycja źródeł wartych wykorzystania na zajęciach na temat odkryć geograficznych.

Ucząc o odkryciach nie pozostajemy jedynie na poziomie przyczyn i skutków. Oczywiście wynalezienie busoli czy zajęcie Konstantynopola z jednej, oraz sprowadzenie ziemniaków czy pomidorów z drugiej strony to wydarzenia wdzięczne do zaprezentowania na lekcjach. To co ważne w odkryciach to jednak nie tylko romantyczne historie o triumfie Europejczyków. To też opowieść o krwawych zmaganiach konkwistadorów z rdzennymi mieszkańcami Nowego Świata. Historia spotkania tych dwóch kultur to właśnie przedmiot dzisiejszej propozycji do Archiwum D.

Źródła są dwa. Pierwsze to dobrze znany i często reprodukowany miedzioryt z końca XVI wieku (informacje szczegółowe na temat pochodzenia można znaleźć tutaj). Przedstawia on wizję pierwszego spotkania Kolumba z Indianami. Widać na nim dumnie i dostojnie wyglądających żeglarzy witanych hojnymi darami przez grupę Indian. Ciekawsze jest jednak przedstawienie uciekających mieszkańców Hispanioli widocznych na drugim planie (co pokazuje, że Europejczycy budzili strach) oraz krzyża wznoszonego przez odkrywców (co podkreśla aspekt chrystianizacyjny odkryć). Materiał ten dobrze zdaje się pokazywać, jakie elementy legendy pierwszych wypraw (wszak materiał powstał ponad sto lat po pierwszej wyprawie Kolumba!) były ważne w kontrreformacyjnej Europie.

Z obrazem tym kontrastuje ilustracja zaczerpnięta z opublikowanej w 1584 roku Lienzo de Tlaxcala - wykonanej na tkaninie, ilustrowanej historii podboju Meksyku przez Corteza, która powsta pod auspicjami metysa (a więc pół Indianina) Diego Muñoz Camargo. Najstarsza znana wersja treści Tkaniny pochodzi z kolorowego odrysu wykonanego w 1773 roku. Ważną cechą materiału jest to, że został on stworzony przez artystę, któremu bliska była perspektywa rdzennych mieszkańców Ameryki. Widać to zresztą już na pierwszy rzut oka po pobieżnej analizie stylu autora. Całość Tkaniny według XVIII wiecznego odrysu można zobaczyć tutaj, natomiast o samym źródle więcej można dowiedzieć się tutaj (tekst po angielsku).

Interesujący nas fragment pokazuje bitwę z roku 1521 pomiędzy wojskami Corteza i Indianami broniącymi Tenochtitlan, stolicy państwa Azteków.  Wprowadza on do opowieści o odkryciach element perspektywy ludności rdzennej. W porównaniu do poprzedniego materiału jest on o wiele bardziej brutalny. Widać, że spotkania między Europejczykami i Indianami nie miały tylko charakteru pokojowego (zwracają uwagę odcięte głowy indiańskich żołnierzy płynące kanałem). Równocześnie ilustracja stanowi dobry materiał, żeby rozmawiać o różnicach w uzbrojeniu między mieszkańcami Starego i Nowego Świata. Zestawienie obu obrazków to dobry punkt startowy do dyskusji o tym, na ile spotkania cywilizacji miały w XVI wieku charakter pokojowy. W tej rozmowie staram się wyjść ponad prostą analizę przedstawień i skierować uwagę uczniów w stronę nieco trudniejszych pytań. Zastanawiamy się więc razem, co chcieli przekazać autorzy każdego z materiałów, jakie były ich cele, czy byli wiarygodni w relacjonowaniu wydarzeń, po co i dla kogo to robili, wreszcie: której wizji jesteśmy skłonni ufać bardziej?

Podobne (chyba)