Post po raz pierwszy pojawił się w serwisie doklasy.pl

Z Archiwum D – źródła do rozwoju ruchu robotniczego

Dziś w ramach Archiwum D proponuję dwie ilustracje z końca XIX i początku XX wieku. Tym razem dotyczą one powstania ruchu robotniczego.

Omawianie tych zagadnień zazwyczaj sprowadza się do przedstawienia trudnej sytuacji robotników spowodowanej szybkim rozwojem przemysłu. Najczęściej informacje na ten temat podaje nauczyciel lub uczniowie czerpią je z podręcznika. Tymczasem można do tego wykorzystać źródła historyczne. Na przykład takie dwie ilustracje, jak te prezentowane poniżej.

Pierwsza z nich pochodzi z amerykańskiego magazynu satyrycznego Puck, który ukazywał się w latach 1871-1918. Samo czasopismo pełne jest materiałów, które dzięki jasnemu przekazowi i klarownej kresce autorów świetnie nadają się na lekcje. Zapewne jeszcze nie raz będę się dzielił z Wami moimi znaleziskami z bogatego archiwum tego tygodnika. Dzisiejsza ilustracja została opublikowana 7 marca 1883 roku i nosi tytuł Obrońcy naszego przemysłu (Protectors of our industries).

Widać dość wyraźnie, że na barkach udręczonych pracowników wielu zawodów (symbolizowanych przez różne narzędzia i surowce) unosi się tratwa, na której na workach pieniędzy siedzi czterech dostojnie ubranych mężczyzn z brzuchami wypchanymi dolarami. Ci mężczyźni symbolizują oczywiście kapitalistów, którzy swoje dobre położenie zawdzięczają pracy wielu robotników, ale są też jednocześnie karykaturami konkretnych osób - Cyrusa Fielda, Jay’a Goulda, Corneliusa Vanderbilta i Russella Sage’a. Dziś są oni w Polsce znani zapewne nielicznym pasjonatom dziejów amerykańskiego kapitalizmu końca XIX wieku, ale w tamtym okresie ich podobizny był w stanie rozpoznać każdy Amerykanin. Dlatego nie są nawet na obrazku podpisani.

Świetnym zadaniem z wykorzystaniem tej ilustracji może być rozszyfrowywanie z uczniami znaczenia poszczególnych elementów przedstawienia i słów napisanych na tratwie. Odpowiednie tropy można znaleźć w biografiach wspomnianych czterech  kapitalistów. I tak na przykład odwołania do przemysłu metalowego i drzewnego wynikają z zaangażowania części z nich w przemysł kolejowy, a bloki papieru ukazane na drugim planie to bezpośrednie nawiązanie do należącej do jednego z nich wytwórni papieru. Do tych śledztw można śmiało wykorzystywać bardzo obszerne i rzetelne artykuły biograficzne tych postaci dostępne w Wikipedii (tylko jeden z nich nie ma artykułu polskojęzycznego).

Odpowiedź na pokazany na rysunku z Pucka ucisk robotników zaprezentowana jest na drugim ze źródeł. Jest to obrazek bardziej znany, ale mam wrażenie, że ostatnio rzadziej można go znaleźć na kartach podręczników. Ilustracja została opublikowana 30 czerwca 1917 roku w czasopiśmie “Solidarity” będącym głównym czasopismem amerykańskiej organizacji Robotnicy Przemysłowi Świata (Industrial Workers of the World) i nosi tytuł Ręka, która będzie rządzić światem - jeden wielki związek (The Hand That Will Rule The World - One Big Union).

Jej autor, Ralph Chaplin, podobnie jak i cała organizacja był wielkim zwolennikiem idei powołania jednego powszechnego związku robotników. Ideę tę promowało hasło widoczne na ilustracji: One Big Union! (Jeden wielki związek). Idea ta została wyrażona przy pomocy bardzo sugestywnej symboliki. Podniesione ręce robotników różnych profesji tworzą jedną zaciśniętą w pięść dłoń. Robotnicy zostali tutaj przedstawieni w lekkim zagłębieniu, tak aby ich wspólna, zaciśnięta pięść wyglądała jak drzewo wyrastające - czy czerpiące swoją siłę z korzeni, na które składają się pojedynczy robotnicy.

Każda z tych ilustracji może być wykorzystana osobo. Można też zestawić je ze sobą i spróbować porozmawiać z uczniami o związkach przyczynowych pomiędzy zagadnieniami, których każde z tych źródeł dotyczy, a więc o tym, w jaki sposób ucisk robotników prowadził do powstania ich zrzeszeń.

Podobne (chyba)